Roos de Ridder (Rozet): ‘De wereld op school binnenbrengen, dat is precies wat wij doen’

Hoe zorg je ervoor dat ieder kind in Arnhem kennismaakt met taal, kunst en erfgoed? En hoe maak je die ervaringen onderdeel van het dagelijks onderwijs? Bij Rozet Educatie werken ze daar iedere dag aan. Met een bijzonder Arnhems convenant, een uitgebreid netwerk van culturele makers en persoonlijke begeleiding voor scholen. Volgens Roos de Ridder ligt de kracht vooral in de verbinding tussen taal, kunst en erfgoed . “Je leert op een andere manier naar de wereld kijken. Dat is ontzettend waardevol.”

Afbeeldingen: (C) Niek Michel

Wie in Arnhem naar school gaat, krijgt vroeg of laat te maken met Rozet. Misschien door een bezoek aan een theatervoorstelling, een workshop creatief schrijven of een kennismaking met het Arnhemse erfgoed. Achter die ervaringen gaat een uitgebreide samenwerking schuil tussen scholen, culturele instellingen en de gemeente.

“Wat we in Arnhem hebben, is best bijzonder”, vertelt Roos de Ridder van Rozet. “We hebben met elkaar afgesproken dat alle kinderen in Arnhem toegang moeten hebben tot kunst en cultuureducatie. Ongeacht waar ze vandaan komen of op welke school ze zitten.”

Die afspraak is vastgelegd in het Arnhemse convenant cultuureducatie, met doelstellingen tot 2031. Rozet, de gemeente, schoolbesturen en culturele instellingen werken daarin samen om kunst en cultuur een structurele plek in het onderwijs te geven.

Ieder kind verdient die ervaring
Een van de bekendste onderdelen van deze samenwerking is het PR8programma. Vrijwel alle Arnhemse basisscholen doen eraan mee. Van groep 1 tot en met groep 8 krijgen leerlingen ieder schooljaar de mogelijkheid om een culturele activiteit te beleven.

Dat kan een voorstelling bij Introdans zijn, een bezoek aan het Nederlands Openluchtmuseum of een workshop bij Rozet. Zo maken kinderen gedurende hun basisschooltijd kennis met verschillende kunstvormen en culturele instellingen in hun eigen stad.

“Het mooie is dat ieder kind die ervaring krijgt”, vertelt Roos. “Soms gaan kinderen naar een voorstelling die ze prachtig vinden. Soms denken ze achteraf: wat heb ik nou eigenlijk gezien? Maar ze zijn er geweest. Ze hebben iets nieuws meegemaakt en kunnen zich daartoe verhouden.”

En dat is belangrijk. Niet ieder kind groeit op in een omgeving waarin een bezoek aan het theater, museum of een andere culturele instelling vanzelfsprekend is. “Met PR8 maakt dat niet uit. Je komt ergens binnen, je ervaart iets wat je misschien nog nooit hebt gezien en ontdekt dat die wereld ook voor jou toegankelijk is.”

Kunst is veel meer dan een creatieve activiteit
De betekenis van kunst en cultuur gaat volgens Roos veel verder dan een leuke activiteit buiten het klaslokaal. Het helpt kinderen om zichzelf en de wereld om hen heen beter te begrijpen. “Via taal, kunst en erfgoed kun je onderzoeken, kennismaken met andere perspectieven en reflecteren op jezelf. Je ontdekt nieuwe manieren om naar de wereld te kijken en leert beter begrijpen wat er om je heen gebeurt.”

Dat speelt ook een rol bij maatschappelijke onderwerpen die in het onderwijs steeds belangrijker worden. Denk aan burgerschap, verschillen tussen mensen en het bespreekbaar maken van ingewikkelde thema’s. “Bij boeken zeggen we weleens dat ze zowel een spiegel als een venster op de wereld zijn. Je herkent jezelf in een verhaal, maar ontdekt ook hoe iemand anders naar de wereld kijkt.”

Kunst en cultuur kunnen volgens Roos helpen om moeilijke onderwerpen op een andere manier bespreekbaar te maken. Een verhaal, voorstelling of kunstwerk biedt ruimte om samen te onderzoeken en vragen te stellen, zonder dat een gesprek direct persoonlijk of beladen hoeft te worden. “Het gaat ook om het creatieve proces dat kinderen doormaken. Ze moeten zelf onderzoeken, nadenken, keuzes maken en iets creëren. Dat is echt iets anders dan alleen een knutselles.”

Een bijzondere samenwerking in Arnhem
Wat de Arnhemse aanpak volgens Roos zo sterk maakt, is dat de samenwerking niet afhankelijk is van losse projecten of individuele initiatieven. Binnen het convenant cultuureducatie zijn structurele afspraken gemaakt over het culturele aanbod, de ondersteuning van scholen en de financiering daarvan. Scholen kunnen bovendien gebruikmaken van aanvullende cultuurgelden, waarmee hun eigen investeringen in kunstonderwijs worden versterkt.

Daarnaast heeft iedere Arnhemse school toegang tot een persoonlijke adviseur van Rozet. Die denkt mee over de onderwijsvisie, de thema’s waarmee een school werkt en het culturele aanbod dat daarbij aansluit. “We werken echt vanuit de vraag van de school. Wat willen ze bereiken? Waar lopen ze tegenaan? Welk aanbod past bij hun manier van werken? Daar zoeken we vervolgens de juiste mensen en organisaties bij.”

Rozet beschikt daarvoor over een groot netwerk van culturele makers en aanbieders, veelal uit Arnhem zelf. Ook ondersteunt de organisatie makers bij het ontwikkelen van professioneel aanbod voor scholen. Dat al deze partijen gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor cultuureducatie, is volgens Roos bijzonder. “Ik denk dat er in Arnhem echt een gezamenlijke wil is om dit goed te organiseren. We vinden het met elkaar belangrijk en hebben daar ook concrete afspraken over gemaakt. Dat is iets waar we best trots op mogen zijn.”

De stad als klaslokaal
Het thema van Nationale Onderwijsstad, In Arnhem is de wereld je klaslokaal, sluit volgens Roos naadloos aan bij de manier waarop Rozet werkt. Een mooi voorbeeld is het educatieve aanbod rondom Keti Koti en het Arnhemse slavernijverleden. Leerlingen onderzoeken hoe het koloniale verleden nog altijd doorwerkt in de stad van vandaag. “Je kunt kinderen natuurlijk in de klas vertellen over het slavernijverleden. Maar je kunt ook samen onderzoeken waar je dat verleden in Arnhem nog terugziet. Dan wordt geschiedenis ineens iets wat zich afspeelt in je eigen omgeving.”

Ook ontwikkelde Rozet samen met twee scholen en een erfgoedexpert het programma Adopteer een tijdvak. Aan de hand van historische objecten uit Arnhem ontdekken leerlingen hoe het leven er vroeger uitzag en gaan ze daar vervolgens zelf mee aan de slag. Het zijn voorbeelden van onderwijs waarbij de stad zelf onderdeel wordt van het leerproces. “Er zijn zoveel mooie manieren om via kunst en erfgoed te leren. Je haalt de wereld naar binnen en laat kinderen tegelijkertijd ontdekken wat er buiten het klaslokaal allemaal te vinden is.”

Kunst, taal en erfgoed versterken elkaar
Een andere kracht van Rozet is volgens Roos dat de organisatie taal , kunst en erfgoed met elkaar verbindt. Naast cultuureducatie ondersteunt Rozet scholen bijvoorbeeld met programma’s als de Bibliotheek op school en BoekStart, gericht op leesbevordering en leesplezier. Ook begeleidt Rozet scholen via het landelijke programma Cultuureducatie met Kwaliteit bij het structureel opnemen van kunst en cultuur in hun onderwijs. “Wat ik bijzonder vind aan onze aanpak, is dat we steeds zoeken naar waar die verschillende onderdelen elkaar kunnen versterken. Het lezen van een boek kun je bijvoorbeeld verbinden aan theater of een kunstproject. Daarmee geef je een onderwerp nog meer betekenis.”

Die verbinding wordt de komende jaren steeds belangrijker. Veel scholen werken inmiddels met thematisch onderwijs, waarbij verschillende vakken rondom één onderwerp worden aangeboden. Volgens Roos liggen daar grote kansen. “Stel dat een school met aardrijkskunde bezig is. Je kunt de lesstof behandelen zoals je gewend bent, maar je kunt er ook een kunstenaar bij betrekken of passende boeken gebruiken. Dan wordt zo’n onderwerp rijker en krijgen kinderen de kans om er op verschillende manieren mee bezig te zijn.”

Rozet wil scholen helpen om die verbindingen te leggen. Daarbij gaat het niet alleen om nieuwe activiteiten, maar vooral om het duurzaam opnemen ervan in het onderwijs. “Je kunt samen een prachtig project ontwikkelen, maar daarna komt de vraag: hoe zorgen we ervoor dat dit blijft? Dat het een vast onderdeel wordt van hoe een school werkt? Juist die verdieping vinden we belangrijk.”

Geen extra taak, maar een kans voor het onderwijs
Met de komst van nieuwe kerndoelen krijgen scholen de komende jaren opnieuw te maken met veranderingen in hun onderwijsprogramma. Roos begrijpt dat dit voor leerkrachten en schoolleiders soms voelt als nóg iets wat erbij komt. Toch ziet zij vooral mogelijkheden. “Kunst en cultuur krijgen een stevigere plek in de nieuwe kerndoelen. Dat biedt kansen om vakken meer met elkaar te verbinden. Wij denken graag mee over hoe je dat op een betekenisvolle manier kunt doen.”

Volgens Roos hoeft kunst en cultuureducatie geen afzonderlijk onderdeel te zijn dat boven op het bestaande lesprogramma komt. Het kan juist helpen om andere onderwijsdoelen te bereiken. “Je kunt bijvoorbeeld leesbevordering heel mooi verbinden aan de kerndoelen Nederlands. Of kunst inzetten om een thema verder uit te diepen. Het hoeft dus niet altijd extra werk te betekenen. Het kan je onderwijs juist versterken.”

Om leerkrachten daarbij te ondersteunen, organiseert Rozet ook LeerkrachtLABs. Tijdens deze workshops en trainingen kunnen leerkrachten en interne cultuurcoördinatoren en leescoördinatoren zich verdiepen in actuele onderwerpen, zoals thematisch werken en leesontwikkeling. Roos hoopt dat steeds meer onderwijsprofessionals deze mogelijkheden weten te vinden. “Er gebeurt ontzettend veel en er is zoveel kennis beschikbaar. We helpen scholen graag om daar gebruik van te maken, op een manier die bij hen past.”

‘We willen kinderen helpen de wereld te begrijpen’
Uiteindelijk draait het voor Roos om een grotere ambitie: kinderen de ruimte geven om zich te ontwikkelen tot nieuwsgierige, kritische en creatieve inwoners van Arnhem. Dat begint bij kennismaken met nieuwe werelden, maar gaat ook over jezelf leren kennen, andere perspectieven begrijpen en ontdekken wat je allemaal kunt.

“Als je kinderen via taal kunst en erfgoed anders naar de wereld laat kijken, geef je ze iets mee waar ze hun hele leven iets aan kunnen hebben.” Daarmee raakt het werk van Rozet precies aan de gedachte achter Nationale Onderwijsstad Arnhem. “De wereld op school binnenbrengen. Dat is eigenlijk precies wat wij doen.”

Meer weten?
Benieuwd hoe Rozet scholen ondersteunt bij kunst, taal en erfgoed? Of wil je als onderwijsprofessional deelnemen aan een LeerkrachtLAB? Ontdek het aanbod en de activiteiten via Rozet voor het Onderwijs – Rozet