Honderd professionals, één vraag: hoe houden we leerlingen op school?

In Arnhem is de wereld je klaslokaal, maar die wereld ontdek je alleen als je er bent. Een leerling die wegblijft van school mist dan ook meer dan lesstof. De leerling mist vriendschappen, structuur en het gevoel erbij te horen. Dat is precies waar het misgaat bij veel leerlingen. En het besef daarvan groeit, ook in de politiek. Zo erkent Den Haag dat dit onderwerp meer tijd en aandacht verdient met wetgeving die scholen helpt verzuim eerder te signaleren. Dichter bij huis blijkt dat scholen in Midden-Gelderland zich wel willen inzetten, maar nog niet altijd weten hoe.

Daarom moeten we niet kijken naar de leerling die ontbreekt, maar naar de vraag hoe je ervoor zorgt dat leerlingen er wél willen zijn. Het Regionaal Bureau Leerlingzaken Midden-Gelre (RBL) werkt daar dagelijks aan. We spreken erover met Irene Rouwenhorst (manager RBL), Laura Meijer (projectleider RBL) en Gerlinde (projectleider RBL).

Van verzuim naar aanwezigheid
“Lange tijd lag de focus binnen het onderwijs op afwezigheid”, vertelt Irene. “Wie spijbelt, wie meldt zich ziek, wie moet gecontroleerd worden?” Die blik draait langzaam om: steeds meer scholen en netwerkpartners in de regio denken nu in termen van aanwezigheid in plaats van verzuim. ‘’Dat klinkt als een woordspeling, maar het is een hele andere manier van werken.”

Waar verzuimbeleid vaak reageert met maatregelen nadat iets misgaat, kijkt een school die inzet op aanwezigheid vooruit: wat heeft een leerling nodig om er wél te zijn, en hoe zie je dat op tijd? Precies daar ligt volgens Laura de rol van het RBL. “We vervullen in die omslag een aanjagende rol”, zegt ze. “Als kennishub en een organisatie die scholen op weg helpt.”

Een middag vol vragen die er echt toe doen
Op 15 juni kwamen ruim honderd mensen samen bij Rijn IJssel aan de Tivolilaan voor een inspiratiemiddag over schoolaanwezigheid, georganiseerd door het RBL. Leerkrachten, teamleiders, verzuimcoaches, gemeenten, kinderartsen en jongerenwerkers zaten naast elkaar. “En dat zegt wel iets,” vult Gerlinde aan, “schoolaanwezigheid vraagt om een goede samenwerking met de netwerkpartners.”

In een werksessie brachten deelnemers hun eigen vraagstukken in. Samen met een vragenlijst voor scholen en gesprekken met leerlingen vormde dat de basis voor het rapport dat het RBL afgelopen maand opleverde.

Waar scholen tegenaan lopen en wat er wél werkt
Scholen hebben hun data vaak al op orde, maar lopen vast op de vraag hoe ze daar iets mee doen. Hoe bereik je een leerling die regelmatig afwezig is zonder dat het bij een systeemmelding blijft? Hoe krijgt een mentor, vaak de eerste en belangrijkste schakel, genoeg tijd en ruimte voor dat gesprek? En hoe stap je af van ‘straffen’, als dat jarenlang de gewoonte was?

Tegelijk laten de scholen die al wel met de aanwezigheidsbril werken zien dat tijd en ruimte nemen voor schoolaanwezigheid het verschil maakt. Leerlingen ’s ochtends persoonlijk welkom heten bij de deur, meteen bellen bij afwezigheid of juist een sportactiviteit in de tussenuren aanbieden: het zijn kleine dingen die leerlingen het gevoel geven dat ze gezien worden. Laura noemt een sprekend voorbeeld: “Een schoolleider vertelde ons dat het ziekteverzuim op de basisschool met ruim 50 procent daalde nadat ziekmeldingen alleen nog telefonisch, dus persoonlijk, werden aangenomen.”

En de leerlingen zelf?
Waarom zouden de jongeren eigenlijk naar school komen? Wat is hun motivatie? Zij gaven in het onderzoek aan naar school te komen voor hun diploma, voor hun vrienden en in alle eerlijkheid: omdat het moet. Maar wat ze vasthoudt is iets anders. Zoals een leerling het verwoordde: “Ik voel me welkom op school doordat iemand naar me luistert en mijn mening waardeert.” Dat is precies de kern waar het RBL, gemeenten, scholen en netwerkpartners samen naartoe werken: een school waar je gezien wordt, vóórdat er iets misgaat.

De volgende stap
“We zien voor onszelf een rol als verbinder in dit verhaal,” zegt Irene. “Dat betekent scholen ondersteunen bij het opzetten van een schoolaanwezigheidsteam, een regionaal netwerk opbouwen waarin scholen ervaringen kunnen uitwisselen en regelmatig kennissessies organiseren. Ook zijn we een schakel tussen wat er landelijk gebeurt, bijvoorbeeld binnen het Kennisnetwerk Schoolaanwezigheid, Ingrado en wat scholen in Arnhem en omstreken daar praktisch mee kunnen.”

Wat het RBL-team uiteindelijk voor ogen heeft is simpel en groot tegelijk: een ononderbroken schoolloopbaan voor ieder kind in de regio. Groeien doen we samen, en dat begint bij leerlingen die met een glimlach de school binnenlopen omdat ze écht gezien worden.