Arnhem: van wederopbouw en veerkracht tot kunst en herdenking

Wederopbouw: de stad herrijst uit de as

Het wapen van Arnhem is een adelaar. Maar een phoenix had ook goed gekund. Na de oorlog is Arnhem bijna letterlijk herrezen uit haar as. Tijdens de Slag om Arnhem werden de inwoners van de stad door de bezetter gedwongen om te evacueren. Toen zij na de bevrijding weer terugkwamen, lag Arnhem volledig in puin. Van de 23.000 woningen in Arnhem, waren er slechts 145 onbeschadigd. Tien procent van alle huizen in de stad was volledig verwoest. Dat niet alleen: de Duitsers hadden de stad op grote schaal geplunderd. Huis voor huis hadden de Duitsers alles wat ze konden gebruiken naar Duitsland vervoerd. Van bankstellen tot bestek.

Onder leiding van de voortvarende burgemeester Chris Matser werd in de zomer van 1945 begonnen met de wederopbouw. Matser was een volksjongen uit Klarendal. Iemand die gewend was om de handen uit de mouwen te steken. De juiste man op de juiste plek. De wederopbouw ging verder dan alleen het herstellen van de oorlogsschade. Er kwam een nieuw stratenplan voor de binnenstad. Iconen als de Eusebiuskerk weden herbouwd. Er ontstonden ook nieuwe parels zoals de nieuwe Rembrandt-bioscoop op het Velperplein. Vanaf 1955 werd in het Rembrandt Theater de Internationale Filmweek gehouden. Het leverde Arnhem de bijnaam ‘Cannes aan de Rijn’ op.

Arnhemse mentaliteit: daadkracht én zorgzaamheid

Die wederopbouw weerspiegelt de Arnhemse mentaliteit: praktisch, gemeenschapsgericht en optimistisch. Een goed voorbeeld hiervan is Ome Joop’s Tour. Ontstaan direct na de Tweede Wereldoorlog. Arnhem lag in puin, kinderen vermaakten zich op straat en deden daar de naam “straatjeugd” eer aan. Krantenverkoper Joop Legerstee besloot in 1950 dat het zo niet langer kon. Samen met politieagent Arie van Veldhoven organiseerde hij activiteiten voor de jeugd. Ome Joop’s Tour was geboren. Onder de naam ‘Tour der Verenigde Naties’ nam Joop Legerstee jaarlijks zo’n zestig Arnhemse kinderen mee tijdens een fietsvakantie in de omgeving van Arnhem. Kinderen die het thuis niet breed hadden, konden op die manier toch op vakantie. Bovendien kon Joop Legerstee de kinderen tijdens de tour nog wat goede manieren bijbrengen. Nu, 75 jaar later, reist zijn zoon Marcel Legerstee nog steeds jaarlijks met een indrukwekkende karavaan door heel Nederland. De stoet met 150 fietsers wordt begeleid door onder meer een bezemwagen, een plasbus, een radiobus, een ‘tourdokter’ en andere volgwagens. De organisatie van Ome Joop’s Tour gebeurt “op z’n Ernems”, vertelt Legerstee. “We doen niet aan dikke rapporten. Hup. Handen uit de mouwen en aan de slag.

Sonsbeek: kunst als helende verbinding

Op initiatief van wethouder Klompé startte in 1949 de Sonsbeektentoonstelling. Een mooi initiatief om de door oorlog getraumatiseerde Arnhemmers op te beuren en de stad weer bij toeristen op de kaart te zetten. Haar inspiratie haalde ze uit een werkbezoek aan Londen in 1948 waar ze de openluchttentoonstelling in Battersea Park bezocht. Sculpturen in de buitenlucht, dat was bijzonder.. Want kunst bekijken deed je alleen binnen de veilige muren van een museum. De tentoonstelling in 1949 overtrof alle verwachtingen. Maar liefst 125.000 mensen bezochten het park. De tentoonstelling kreeg niet alleen in Nederland, maar ver daarbuiten aandacht. Vanaf dat jaar is de tentoonstelling nog 12 keer georganiseerd. Afgelopen zomer was er een nieuwe editie te bezichtigen.

Een stad van veerkracht

Arnhem is meer dan een stad; het is een levende metafoor van wederopstanding, gemeenschapszin en reflectie. Of het nu gaat om wederopbouw, jeugdinitiatieven als Ome Joop’s Tour of kunstmanifestaties in Sonsbeek, Arnhem verfijnt haar identiteit door gedeelde actie en betekenisvolle innovatie.